Hard forki i soft forki: jak blockchainy zmieniają swoje zasady
Zasady blockchaina nie są zamrożone. Bitcoin dodał nowe typy adresów, Ethereum przeszedł z kopania na staking, a mniejsze sieci regularnie się aktualizują. Nie ma jednak centralnego serwera, który można by zaktualizować. Każdy węzeł uruchamia własną kopię zasad, a ich zmiana oznacza doprowadzenie do porozumienia tysięcy niezależnych operatorów.
Dwa sposoby, by to zrobić, nazywają się soft forkami i hard forkami. Różnica między nimi decyduje o tym, czy stare oprogramowanie nadal działa — a czasem o tym, czy z jednej kryptowaluty powstają dwie.
Zasady, węzły i konsensus
Każdy pełny węzeł sprawdza każdy blok pod kątem swoich zasad. Blok, który je łamie, zostaje odrzucony bez względu na to, kto go wykopał. To właśnie sprawia, że blockchain trudno oszukać — i to samo sprawia, że jego zmiana jest delikatną sprawą. Jeśli część węzłów stosuje nowe zasady, a część stare, mogą nie zgadzać się co do tego, które bloki są prawidłowe.
Soft fork: surowsze zasady, stare węzły nadal podążają
Soft fork sprawia, że zasady stają się surowsze. Bloki prawidłowe według nowych zasad pozostają prawidłowe według starych, więc węzły, które się nie zaktualizują, nadal podążają za łańcuchem; po prostu same nie egzekwują nowych ograniczeń.
Duże aktualizacje Bitcoina były soft forkami. SegWit w 2017 roku zmienił sposób przechowywania podpisów, a Taproot w 2021 roku dodał podpisy Schnorr i nowy sposób zobowiązywania się do skryptów. Stare węzły uznawały te nowe transakcje za prawidłowe, nawet ich nie rozumiejąc — dlatego Taproot mógł wejść w życie bez dzielenia sieci.
Soft forki są ogólnie uważane za bezpieczniejsze, bo nic się nie psuje u osób, które się nie aktualizują. Ceną jest to, że nowe funkcje trzeba projektować tak, by mieściły się w starych zasadach, co może czynić je bardziej złożonymi.
Hard fork: nowe zasady, stare węzły zostają w tyle
Hard fork luzuje lub zmienia zasady, więc bloki prawidłowe według nowych zasad mogą być nieprawidłowe według starych. Węzły, które się nie zaktualizują, odrzucają nowe bloki i przestają podążać za łańcuchem.
Gdy aktualizują się niemal wszyscy, hard fork jest po prostu skoordynowaną aktualizacją. Wiele sieci przeprowadza je według harmonogramu: duże aktualizacje Ethereum, aktualizacje sieci Zcash i aktualizacje protokołu Kaspa to zaplanowane hard forki, przez które cały ekosystem przechodzi wspólnie.
Gdy znacząca grupa odmawia aktualizacji, efektem jest podział łańcucha: dwa łańcuchy o wspólnej historii aż do momentu forka, które potem się rozchodzą.
Kiedy forki tworzą nowe kryptowaluty
Podziały dały początek kilku dobrze znanym kryptowalutom:
- Ethereum i Ethereum Classic rozdzieliły się w 2016 roku po sporze o odwrócenie skutków ataku na DAO.
- Bitcoin i Bitcoin Cash rozdzieliły się w 2017 roku w sporze o skalowanie — większe bloki czy SegWit i inne podejścia. Bitcoin Cash działa dalej jako osobny łańcuch.
Po podziale każdy, kto miał środki w chwili forka, posiada je w obu łańcuchach, kontrolowane tymi samymi kluczami. Brzmi to jak darmowe pieniądze i czasem nimi jest, ale wiąże się z ryzykiem: atakami powtórzeniowymi (replay), w których transakcję z jednego łańcucha można ponownie rozgłosić w drugim, jeśli łańcuchy nie dodadzą ochrony, oraz oszukańczymi narzędziami do „odbierania” środków, które proszą o klucz prywatny. Forki dziedziczą też coś więcej niż salda — ten sam błąd może rozegrać się inaczej po każdej ze stron.
Co forki oznaczają dla ciebie
- Większość forków nie wymaga od ciebie niczego. Twoje środki zostają tam, gdzie są; twoje klucze nadal je kontrolują.
- Portfele czasem trzeba zaktualizować. Hard fork zmieniający formaty transakcji lub podpisów może sprawić, że starsze oprogramowanie portfela będzie tworzyć transakcje odrzucane przez sieć. Dbaj o aktualność portfela w okresie zapowiedzianych aktualizacji.
- Giełdy mogą wstrzymać wpłaty i wypłaty na czas forka. To normalna ostrożność.
- Nigdy nie wpisuj frazy odzyskiwania na stronie do „odbierania środków z forka”. Jeśli chcesz uzyskać środki w nowym łańcuchu, najpierw przenieś główne środki na nowe klucze, a dopiero potem użyj renomowanego oprogramowania portfela, aby uzyskać dostęp do starych kluczy.
- Bądź cierpliwy po spornym podziale. Poczekaj, aż ochrona przed powtórzeniem i wsparcie giełd będą jasne.
Forki a SSP
SSP obsługuje sieci o bardzo różnych stylach aktualizacji — soft forki Bitcoina, zaplanowane hard forki w sieciach takich jak Zcash oraz regularne aktualizacje sieci EVM. Gdy aktualizacja zmienia sposób tworzenia lub podpisywania transakcji, SSP Wallet i SSP Key są odpowiednio aktualizowane.
Dobrym przykładem jest Zcash. Każda aktualizacja sieci Zcash zmienia wartość, do której zobowiązuje się każdy podpis transakcji, więc portfele zbudowane dla starych zasad tworzą podpisy odrzucane przez sieć. Ponieważ SSP wymaga dwóch podpisów, zarówno SSP Wallet, jak i SSP Key muszą zostać zaktualizowane do nowych zasad — a sieć nie przyjmie transakcji, dopóki obie aplikacje nie będą zaktualizowane.
Praktyczny wniosek: aktualizuj obie aplikacje, zwłaszcza w okresie zapowiedzianych aktualizacji sieci.
Uczciwe podsumowanie
Soft fork zaostrza zasady tak, że stare węzły nadal nadążają; hard fork je zmienia, więc wszyscy muszą się zaktualizować. Większość hard forków to zaplanowane, bezproblemowe aktualizacje. Nieliczne stają się podziałami łańcucha, które zamieniają jedną kryptowalutę w dwie.
Dla posiadaczy forki rzadko wymagają działania — aktualizuj portfel, uważaj na wszystko, co prosi o frazę odzyskiwania, by „odebrać” środki z forka, i poczekaj, aż opadnie kurz, zanim zaczniesz przenosić środki przy spornym podziale.
