Kaspa'yı anlamak: blockDAG, saniyede on blok ve multisig nasıl çalışır
İş ispatlı zincirlerin çoğu blokları teker teker üretir: bir madenci blok bulur, herkes onun üzerine inşa eder ve aynı anda bulunan rakip bloklar çöpe atılır. Kaspa ise farklı bir sorudan yola çıkar: Paralel bloklar hiç boşa gitmeseydi ne olurdu?
Cevap blockDAG'dir ve Kaspa'nın iş ispatından vazgeçmeden saniyede on blok üretebilmesinin nedeni budur. Kaspa desteği SSP'ye gelirken, onu farklı kılan şeylere ve üzerinde multisig'in nasıl çalıştığına bakalım.
Zincirden DAG'ye
Bitcoin'de iki madenci neredeyse aynı anda blok bulursa ağ geçici olarak çatallanır. Sonunda bloklardan biri kazanır, diğeri yetim kalır; arkasındaki emek basitçe kaybolur. Yetim blokları seyrek tutmak için Bitcoin on dakikada bir blok hedefler; bu süre, her bloğun bir sonraki bulunmadan önce tüm ağa ulaşmasına yetecek kadar uzundur.
Kaspa bu kısıtı ortadan kaldırır. Her yeni blok tek bir blok yerine önceki birkaç bloğa referans verebilir; böylece paralel oluşturulan blokların hepsi deftere dahil olur. Yapı tek bir zincir olmaktan çıkar ve yönlü döngüsüz bir çizgeye, yani bir DAG'ye dönüşür.
Ancak tek başına bir DAG'nin bir sorunu vardır: İki paralel blok çelişen işlemler içeriyorsa hangisi geçerli sayılır? Kaspa'nın mutabakat protokolü GHOSTDAG, tüm blokları tutarlı biçimde sıralayarak bunu çözer. Dürüst madencilerin ürettiği, birbirine iyi bağlanmış blok çoğunluğunu belirler ve her şeyi üzerinde uzlaşılmış tek bir sıraya dizer; böylece her düğüm hangi işlemin önce geldiği konusunda aynı karara varır.
Sonuç olarak Kaspa, 2025'teki Crescendo yükseltmesinden bu yana geçerli olan saniyede on blok hızında çalışabilir ve bu hızda bir zinciri felç edecek yetim blok israfı yaşanmaz. Defteri güvence altına almak için hâlâ iş ispatını kullanır.
Pratikte bunun anlamı
- Hızlı onaylar. İşlemler yaklaşık bir saniye içinde alınır. Her zincirde olduğu gibi, büyük tutarlar için onay derinliği hâlâ önemlidir; üzerine eklenen her blok bir işlemin geri alınmasını zorlaştırır, ancak bu derinlik hızla birikir.
- Hesaplar değil, coin'ler. Kaspa, Bitcoin gibi UTXO modelini kullanır: Bakiyeniz tek tek coin'lerden oluşan bir kümedir; harcama yaparken bunların bir kısmı birleştirilir ve para üstü size geri gönderilir.
- Budama. Kaspa düğümleri tüm geçmişi sonsuza dek saklamaz; eski blok verileri yaklaşık bir buçuk gün sonra budanır. Mevcut durum her zaman doğrulanabilir, ancak uzun vadeli işlem geçmişi her düğümde değil, indeksleyicilerde ve blok gezginlerinde tutulur.
- Küçük birimler. Bir KAS, Kaspa'nın en küçük birimi olan 100.000.000 sompi'ye eşittir.
Ücretler "kütle" ile ölçülür
Bitcoin blok alanını bayt cinsinden fiyatlar. Kaspa ise birkaç maliyeti bir araya getiren kütle cinsinden fiyatlar:
- Boyut — işlemin kaç bayt yer kapladığı.
- İmza işlemleri — her imza kontrolü sabit bir miktar ekler; bu yüzden bir multisig harcaması tek anahtarlı bir harcamadan daha ağırdır.
- Depolama — KIP-9 olarak bilinen bir kural, çok sayıda minik çıktı oluşturan işlemleri pahalı hâle getirerek defterin tozla dolmasını önler.
Günlük gönderimlerde bu fark edilmez: Ücretler düşüktür. Ancak Kaspa'nın bazı tuhaflıklarını açıklar; örneğin kendinize çok küçük bir para üstü göndermenin neden reddedilebileceğini ve cüzdanların büyük bir ödemeden önce neden bazen çok sayıda küçük coin'i birleştirmesi gerektiğini.
Kaspa'da multisig nasıl çalışır
Kaspa'da bilinçli olarak az sayıda adres türü vardır. Bir kaspa:q adresi tek bir anahtarla kontrol edilir. Bir kaspa:p adresi ise pay-to-script-hash adresidir: Bir script'e bağlanır ve harcama yapmak için o script'in açıklanması ve koşullarının sağlanması gerekir.
Multisig kasa, script'i "bu N anahtardan M tanesi imzalamalı" diyen bir kaspa:p adresidir. Kaspa Schnorr imzaları kullanır, mutabakat düzeyinde script başına 20 anahtara kadar destekler ve standart işlemleri 15 anahtara kadar aktarır. İki ayrıntı onunla çalışmayı keyifli kılar:
- İşlem kimliği imzaları içermez. Bir işlemin nihai kimliğini daha kimse imzalamadan bilirsiniz; bu da imzaların cihazlar arasında koordine edilmesini kolaylaştırır.
- SegWit veya Taproot katmanı yoktur. Kaspa'nın yalnızca üç standart çıktı türü vardır: tek anahtarlı, onun ECDSA varyantı ve pay-to-script-hash. Dolayısıyla doğru kurulması gereken tek bir multisig kasa türü vardır.
Güvenlik açısından önemli bir incelik var. Bir Kaspa imzası tüm girdilerin tutarlarını değil, yalnızca imzaladığı belirli girdinin tutarını taahhüt eder. Bu nedenle özenli bir multisig cüzdan, başka bir cihazın verdiği tutarlara güvenmek yerine her imzacının harcanan coin'leri kendi başına sorgulamasını sağlar.
SSP'de Kaspa
SSP, Kaspa'yı diğer tüm zincirlerdeki 2'de 2 modeliyle ekliyor: Kasanız, biri SSP Wallet'taki, diğeri SSP Key'deki anahtardan oluşturulan bir kaspa:p adresidir ve her cihaz neyi imzaladığını bağımsız olarak kontrol eder. SSP Enterprise, M'de N onaylı Kaspa kasalarını destekleyecek.
Henüz kullanıma sunulmadı; Kaspa desteği son test aşamasında ve yayımlandığında sürüm notlarıyla duyurulacak. Arkasındaki kütüphane @runonflux/kaspa-core, okumak ya da yeniden kullanmak isteyen herkes için şimdiden açık kaynak.
Dürüst özet
Kaspa tanıdık bir fikri, yani bir UTXO defterini güvence altına alan iş ispatını alır ve blokların bir DAG oluşturmasına izin vererek "her seferinde tek blok" darboğazını ortadan kaldırır. Sonuç; hızlı bloklar, bayt yerine kütleye dayalı ücretler ve tek bir script türü etrafında kurulmuş sade bir multisig tasarımıdır.
Her zincirde olduğu gibi, coin'lerinizi güvende tutan şey blok hızı değildir. Anahtarları kimin kontrol ettiğidir ve multisig'de, bunlardan kaçının onay vermesi gerektiğidir.
