Hard fork ve soft fork: blok zincirleri kurallarını nasıl değiştirir
Bir blok zincirinin kuralları donmuş değildir. Bitcoin yeni adres türleri ekledi, Ethereum madencilikten staking'e geçti ve daha küçük zincirler düzenli olarak güncelleniyor. Ancak güncellenecek merkezi bir sunucu yok. Her düğüm kuralların kendi kopyasını çalıştırır ve bunları değiştirmek, binlerce bağımsız operatörün anlaşmasını sağlamak anlamına gelir.
Bunu yapmanın iki yolu soft fork ve hard fork olarak adlandırılır. Aradaki fark, eski yazılımın çalışmaya devam edip etmeyeceğini ve zaman zaman bir coin'in ikiye bölünüp bölünmeyeceğini belirler.
Kurallar, düğümler ve uzlaşı
Her tam düğüm, her bloğu kendi kurallarına göre kontrol eder. Kuralları çiğneyen bir blok, onu kimin kazdığına bakılmaksızın reddedilir. Bir blok zincirini kandırmayı zorlaştıran budur; onu değiştirmeyi hassas bir iş yapan da budur. Bazı düğümler yeni kuralları, bazıları eskilerini çalıştırırsa hangi blokların geçerli olduğu konusunda anlaşamayabilirler.
Soft fork: daha sıkı kurallar, eski düğümler takip etmeye devam eder
Soft fork kuralları daha katı hale getirir. Yeni kurallara göre geçerli olan bloklar eski kurallara göre de geçerlidir; bu yüzden güncelleme yapmayan düğümler zinciri takip etmeye devam eder, yalnızca yeni kısıtlamaları kendileri uygulamazlar.
Bitcoin'in büyük güncellemeleri soft fork olmuştur. 2017'deki SegWit imzaların saklanma biçimini değiştirdi, 2021'deki Taproot ise Schnorr imzalarını ve betiklere bağlanmanın yeni bir yolunu ekledi. Eski düğümler bu yeni işlemleri anlamasalar bile geçerli kabul etti; Taproot'un ağı bölmeden gelebilmesinin nedeni de budur.
Soft fork'lar genellikle daha güvenli görülür, çünkü güncelleme yapmayanlar için hiçbir şey bozulmaz. Bedeli ise yeni özelliklerin eski kuralların içine sığacak şekilde tasarlanması gerekmesidir; bu da onları daha karmaşık hale getirebilir.
Hard fork: yeni kurallar, eski düğümler geride kalır
Hard fork kuralları gevşetir ya da değiştirir; bu nedenle yeni kurallara göre geçerli olan bloklar eski kurallara göre geçersiz olabilir. Güncelleme yapmayan düğümler yeni blokları reddeder ve zinciri takip etmeyi bırakır.
Neredeyse herkes güncellediğinde hard fork, sadece koordineli bir güncellemedir. Birçok zincir bunları bir takvime göre yapar: Ethereum'un büyük güncellemeleri, Zcash'in ağ güncellemeleri ve Kaspa'nın protokol güncellemeleri, tüm ekosistemin birlikte geçtiği planlı hard fork'lardır.
Kayda değer bir grup güncellemeyi reddettiğinde sonuç bir zincir bölünmesidir: fork anına kadar aynı geçmişi paylaşan, ardından ayrışan iki zincir.
Fork'lar yeni coin'ler yarattığında
Bölünmeler bazı tanınmış coin'leri ortaya çıkardı:
- Ethereum ve Ethereum Classic, DAO saldırısının etkilerinin geri alınması konusundaki anlaşmazlığın ardından 2016'da ayrıldı.
- Bitcoin ve Bitcoin Cash, ölçeklendirmenin nasıl yapılacağı (daha büyük bloklar mı, yoksa SegWit ve diğer yaklaşımlar mı) konusunda 2017'de ayrıldı. Bitcoin Cash kendi zinciri olarak devam ediyor.
Bir bölünmeden sonra, fork anında coin tutan herkes bunlara aynı anahtarlarla kontrol edilen her iki zincirde de sahip olur. Bu bedava para gibi görünür ve bazen öyledir, ancak riskler taşır: zincirler koruma eklemedikçe bir zincirdeki işlemin diğerinde yeniden yayınlanabildiği tekrar (replay) saldırıları ve özel anahtarınızı isteyen sahte "talep" araçları. Fork'lar bakiyelerden fazlasını da miras alır: aynı hata her iki tarafta farklı sonuçlanabilir.
Fork'lar sizin için ne anlama gelir
- Çoğu fork sizden hiçbir şey gerektirmez. Coin'leriniz olduğu yerde kalır; anahtarlarınız onları kontrol etmeye devam eder.
- Cüzdanların bazen güncellenmesi gerekir. İşlem veya imza biçimlerini değiştiren bir hard fork, eski cüzdan yazılımının ağın reddettiği işlemler oluşturmasına yol açabilir. Duyurulan güncellemeler döneminde cüzdanınızı güncel tutun.
- Borsalar bir fork sırasında yatırma ve çekme işlemlerini durdurabilir. Bu normal bir önlemdir.
- Kurtarma ifadenizi asla bir "fork talep" sitesine girmeyin. Yeni bir zincirdeki coin'leri istiyorsanız, önce ana fonlarınızı yeni anahtarlara taşıyın, ardından eski anahtarlara erişmek için güvenilir bir cüzdan yazılımı kullanın.
- Tartışmalı bir bölünmeden sonra sabırlı olun. Tekrar koruması ve borsa desteği netleşene kadar bekleyin.
Fork'lar ve SSP
SSP, çok farklı güncelleme tarzlarına sahip zincirleri destekler: Bitcoin'in soft fork'ları, Zcash gibi zincirlerdeki planlı hard fork'lar ve EVM zincirlerinin düzenli güncellemeleri. Bir güncelleme işlemlerin oluşturulma veya imzalanma biçimini değiştirdiğinde SSP Wallet ve SSP Key buna uygun şekilde güncellenir.
Zcash iyi bir örnektir. Her Zcash ağ güncellemesi, her işlem imzasının bağlandığı bir değeri değiştirir; bu yüzden eski kurallar için yapılmış cüzdanlar ağın reddettiği imzalar üretir. SSP iki imza gerektirdiği için hem SSP Wallet hem de SSP Key yeni kurallara göre güncellenmelidir ve ikisi de güncellenene kadar ağ işlemi kabul etmez.
Pratik sonuç: özellikle duyurulan ağ güncellemeleri döneminde her iki uygulamayı da güncel tutun.
Dürüst özet
Soft fork kuralları sıkılaştırır, böylece eski düğümler takip etmeye devam eder; hard fork ise kuralları değiştirir, böylece herkesin güncellemesi gerekir. Hard fork'ların çoğu planlı ve olaysız güncellemelerdir. Birkaçı ise bir coin'i ikiye ayıran zincir bölünmelerine dönüşür.
Coin sahipleri için fork'lar nadiren bir eylem gerektirir: cüzdanınızı güncel tutun, fork'tan doğan coin'leri "talep etmek" için kurtarma ifadenizi isteyen her şeye karşı dikkatli olun ve tartışmalı bir bölünme sırasında fon taşımadan önce ortalığın durulmasını bekleyin.
